Badania międzylaboratoryjne
Dziś porozmawiamy o tym, co stanowi podstawę i nieodłączną cechę rzetelnej analizy.
Często słyszałam mniej więcej coś takiego: „Nie ufam analizom — wszystkie laboratoria dają różne wyniki dla tej samej próbki”. Albo: „Są trzy wielkie kłamstwa — bezczelne kłamstwo, statystyka i analizy laboratoryjne”.
Ku mojemu wielkiemu smutkowi, na rynku ukraińskim bardzo często jest to prawdą.
Od wielu lat na swoim stanowisku walczę o prawo, by z pełnym przekonaniem powiedzieć: „Badania laboratoryjne nie mają prawa należeć do kategorii kłamstwa”.
Chcę w bardzo prosty sposób nauczyć Państwa oceniać, czy danemu laboratorium można zaufać, czy nie.
Najważniejszym i podstawowym kryterium wiarygodności analiz jest to, czy laboratorium bierze udział w badaniach międzylaboratoryjnych w zakresie tego rodzaju analizy, dla którego wydaje wynik.
Czym są badania międzylaboratoryjne?
Badania międzylaboratoryjne (czyli międzylab) to sytuacja, w której organizacja uprawniona do tego rodzaju działalności wysyła tę samą próbkę do badania do wielu laboratoriów.
Bierzemy udział w międzylabach, w których uczestniczy ponad 20 laboratoriów.
W otrzymanej próbce laboratorium-uczestnik nie zna prawidłowych wartości oznaczanych parametrów. Wykonuje analizę i przesyła wynik do organizacji organizującej badanie. Po pewnym czasie laboratorium otrzymuje od organizatora raport, który zawiera:
● prawidłowe wyniki,● dopuszczalne odchylenie dla uzyskanego wyniku● oraz wniosek, czy laboratorium zmieściło się w dopuszczalnym odchyleniu dla wyniku, czy nie.
To przedsięwzięcie jest podstawowym sposobem potwierdzania poprawności własnych badań. A gdy komisja akredytacyjna przeprowadza audyt laboratorium (przy przyznawaniu mu akredytacji), jest to główne kryterium, które sprawdza.
W Ukrainie spotkałam się z dwoma rodzajami badań międzylaboratoryjnych:
1. Gdy laboratorium bierze udział w poważnych porównaniach (takich, w których uczestniczy ponad 10 laboratoriów) i gdy badania te organizuje wykwalifikowany organizator, który sam posiada akredytację uprawniającą do prowadzenia takiego przedsięwzięcia. Zdecydowana większość takich organizatorów znajduje się poza obszarem WNP.
2. Gdy dwa–trzy laboratoria urządzają swego rodzaju „układ między sobą”, analizują jedną próbkę i wymieniają się nawzajem wynikami.
Moim zdaniem o poziomie laboratorium (lub jego podejściu do pracy) można wnioskować po tym, który z tych dwóch rodzajów wybiera.
Jeśli natomiast laboratorium w ogóle nie wykonuje międzylabów, nie podejmuję się oceny poziomu jego badań. Wtedy prawdziwe stają się te słowa, które przytoczyłam na początku.
W dobrej praktyce laboratoryjnej laboratorium nie tylko raz na kwartał lub pół roku bierze udział w porównaniach międzylaboratoryjnych, ale również na co dzień, podczas wykonywania badań, sprawdza próbkę kontrolną o znanych, dokładnych wartościach. Po co? Aby zabezpieczyć się przed ewentualnym błędem, który może pojawić się na dowolnym etapie badania: gdy przeoczono, że odczynnikom upłynął termin ważności (tak jak w naszych „apteczkach” mogą leżeć tabletki, które już rok temu powinny trafić do kosza), albo gdy urządzenie skalibrowano nieterminowo lub nieprawidłowo.
Jeśli laboratorium stale analizuje taką próbkę, wykryje błąd, zanim przekaże wynik klientowi.
Nie zaszkodzi poprosić o raport z badań laboratoryjnych. Rzetelne laboratorium udostępni Państwu te informacje. Jeśli natomiast uzyskanie takiego raportu od laboratorium jest problematyczne, istnieje duże prawdopodobieństwo, że w ogóle go nie ma.
Szczerze pragnę, aby poziom ukraińskich laboratoriów rósł i stawał się taki, który pomagałby przedsiębiorcom osiągać sukces.
Anastasija Szuparska, kierownik laboratorium Halomlab
Więcej o budowaniu systemu jakości przeczytają Państwo na blogu naszych partnerów UKRAGROTEST
13 grudnia 2020 roku